Maastricht University
Tuesday, May 8, 2018

De culturele zelfmoord van het Westen

Een debat over de fundamenten van de westerse cultuur en de plaats van religie

May 8, 2018 at 8:00 pm
De culturele zelfmoord van het Westen

Wie  zijn  wij?  is  de  vraag  die  Nederland  verdeeld  hield  tijdens  de  vooravond  van  de  laatste  parlementsverkiezingen.    Wat  is  onze  cultuur?  En  bovenal:  hoe  die  te  beschermen?  In  Maastricht  - kraamkamer  van  de  EU  -  werd  de  PVV  de  grootste  partij.  Het  contrast  kan  niet  groter:  in  het  zelfverklaarde  centrum  van  de  Euregio  verlangt  het  volk  terug  naar  duidelijke  grenzen. 'Nederland  weer  van  ons!',  maar  welk  Nederland? 

De  rechtsfilosoof  Paul  Cliteur  zal  hierover  in  debat  gaan  met  Twitter-theoloog  Alain  Verheij.  Cliteur  betoogde  onlangs  dat  het  Westen  lijdt  aan  occidentofobie:  een  afkeer  van  de  eigen  cultuur  en  tradities.  Dit  maakt  ons  zwak  en  kwetsbaar  voor  krachten  die  de  liberale  democratie  bedreigen,  zoals  religieus fundamentalisme.  Onze  cultuur  is  volgens  Cliteur  geworteld  in  de  Verlichtingswaarden  en  dat  maakt  haar  superieur  aan  andere  culturen.  Het  geloof  in  één  God  is  onverenigbaar  met  die  waarden.  Verheij  ziet  in  de  Bijbelse  traditie  daarentegen  een  bron  van  inspiratie  en  van  identiteit.  Als  Nederland  kiest  voor  een  joods-christelijke cultuur,  dan  is  dat  een  cultuur  van  grenzeloze  barmhartigheid  en  een  cultuur  die  iedereen,  zelfs  haar  eigen  vijanden,  hartelijk  verwelkomt.

About the Presenters

Hij wordt wel de 'geestelijke vader' van Forum voor Democratie genoemd. Volgens Thierry Baudet "een van de scherpste denkers" die hij heeft ontmoet, zonder wie hij nooit de politiek in zou zijn gegaan. In zijn tienerjaren speelde Cliteur nog in rockbandjes, maar voor een echte rocker zat hij te veel met zijn neus in de boeken. Zijn bestemming lag in de wetenschap, waar hij vriend en vijand heeft gemaakt. Met een proefschrift van maar liefst 600 pagina's promoveerde Cliteur in de rechtsfilosofie. Inmiddels heeft hij meer dan twintig boektitels op zijn naam staan. Het is duidelijk: deze man levert geen half werk af.

Professor Cliteur heeft zich met zijn ‘Atheïstisch woordenboek’ opgeworpen als pleitbezorger voor het atheïsme en als vurig verdediger van de Verlichtingswaarden, zoals de vrijheid van meningsuiting, mensenrechten en de scheiding van kerk en staat. Hij noemt deze een ‘moreel Esperanto’ die de Westerse cultuur superieur maakt aan andere culturen. De Verlichting ligt echter onder vuur. Niet-westerse nieuwkomers enerzijds en een politiek-correcte elite anderzijds lijden volgens Cliteur aan occidentofobie: de afkeer van alles wat Westers is. We zijn de liefde voor de eigen cultuur kwijtgeraakt. Dat maakt ons zwak en kwetsbaar voor bedreigingen van buiten. We plegen zogezegd een "culturele zelfmoord".

Een van die bedreigingen is het fundamentalisme binnen de drie monotheïstische religies: christendom, jodendom en islam. Het geloof in de Bijbelse god is volgens Cliteur moeilijk verenigbaar met democratie, rechtsstaat en mensenrechten. Hij noemt dit het “monotheïstisch dilemma” die erin bestaat dat gelovigen de wet en seculiere moraal onderwerpen aan dubieuze religieuze teksten. In zijn laatste boek ‘In naam van God’, dat hij samen met Dirk Verhofstadt schreef, wordt de lezer een eindeloze lijst voorbeelden van religieuze terreur voorgeschoteld. In 2017 vond dagelijks een religieus geïnspireerde aanslag plaats. De boodschap is helder: monotheïsme kan gemakkelijk ontaarden in gewelddadig gedrag. Dagelijks wordt gemoord in de naam van God. Wie dat ontkent is gevaarlijk naïef. En enkel passages uitlichten die liefde en geweldloosheid prediken is geen oplossing.

Alain Verheij is een jonge en bevlogen theoloog die de kansel heeft verruild voor Twitter en Facebook. Het Bijbelse “stof zijt gij en tot stof zult gij wederkeren” lijkt doorgaans vooral op te gaan voor theologen, maar Verheij is bepaald niet stoffig. Hij houdt ervan om God ter sprake te brengen op ongebruikelijke momenten en plaatsen. Bekeringsdrang heeft hij niet, maar hij brengt verstarde atheïsten én gelovigen wel graag in verwarring. In die geest schreef hij bijvoorbeeld ‘Brieven van God’ aan BN’ers, zoals Arjen Lubach.

Wat heeft een theoloog te zeggen over cultuur en identiteit? Tijdens de afgelopen verkiezingen wierpen een aantal politieke partijen zich op als ‘verdedigers’ van de joods-christelijke cultuur. Diezelfde partijen hebben gepleit voor meer grenzen. Maar ‘christelijk’ kan nooit een afgrenzing zijn, enkel een uitnodiging. Dat stelt Verheij in zijn petitie Inderdaad: lang leve onze christelijke cultuur! “Jezelf ‘christelijk’ noemen om daarmee hele groepen anderen buiten te sluiten is geen optie binnen onze traditie”. Een christelijke cultuur is een cultuur die iedereen verwelkomt, zelfs haar vijanden. Zo ver reikt de barmhartigheid waartoe Jezus zijn volgelingen aanspoorde.

In mei 2018 verschijnt Verheij’s eerste boek: God en ik. Wat je als weldenkende 21e-eeuwer kunt leren van de Bijbel (Atlas Contact). De tijdloze verhalen uit de Bijbel blijken nog steeds te werken. Achter de veelal onbegrijpelijke en soms gewelddadige teksten gaat een wereld schuil die ons ook vandaag nog kan inspireren en helpen in onze worsteling met grote levensvragen

Harrie de Reus is sinds 2012 gemeentepredikant van de Protestantse gemeente Maas-Heuvelland voor de kernen Valkenburg/Meerssen en Gulpen/Vaals. Voordat hij naar Limburg kwam was hij van 2004 tot 2012 verbonden aan de Nederlandse Protestantse Gemeente te Parijs (Eglise Réformée Néerlandaise à Paris).